<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.3 20210610//EN" "JATS-journalpublishing1-3.dtd">
<article article-type="research-article" dtd-version="1.3" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xml:lang="ru"><front><journal-meta><journal-id journal-id-type="publisher-id">mgimoreview</journal-id><journal-title-group><journal-title xml:lang="ru">Вестник МГИМО-Университета</journal-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>MGIMO Review of International Relations</trans-title></trans-title-group></journal-title-group><issn pub-type="ppub">2071-8160</issn><issn pub-type="epub">2541-9099</issn><publisher><publisher-name>MGIMO Universty Press</publisher-name></publisher></journal-meta><article-meta><article-id custom-type="elpub" pub-id-type="custom">mgimoreview-2729</article-id><article-categories><subj-group subj-group-type="heading"><subject>Research Article</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="section-heading" xml:lang="ru"><subject>Статьи</subject></subj-group></article-categories><title-group><article-title>Внешняя политика СССР в 1935-1939 годах: некоторые соображения</article-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title></trans-title></trans-title-group></title-group><contrib-group><contrib contrib-type="author" corresp="yes"><name-alternatives><name name-style="eastern" xml:lang="ru"><surname>Волос</surname><given-names>Мариуш</given-names></name></name-alternatives><email xlink:type="simple">noemail@neicon.ru</email><xref ref-type="aff" rid="aff-1"/></contrib></contrib-group><aff xml:lang="ru" id="aff-1"><institution>Польская академия наук</institution><country>Russian Federation</country></aff><pub-date pub-type="collection"><year>2009</year></pub-date><pub-date pub-type="epub"><day>28</day><month>08</month><year>2009</year></pub-date><volume>0</volume><issue>4</issue><fpage>166</fpage><lpage>176</lpage><permissions><copyright-statement>Copyright &amp;#x00A9; Волос М., 2009</copyright-statement><copyright-year>2009</copyright-year><copyright-holder xml:lang="ru">Волос М.</copyright-holder><copyright-holder xml:lang="en">Волос М.</copyright-holder><license xml:lang="ru" license-type="creative-commons-attribution" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" xlink:type="simple"><license-p>Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.</license-p></license><license xml:lang="en" license-type="creative-commons-attribution" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" xlink:type="simple"><license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.</license-p></license></permissions><self-uri xlink:href="https://www.vestnik.mgimo.ru/jour/article/view/2729">https://www.vestnik.mgimo.ru/jour/article/view/2729</self-uri><abstract><p>.</p></abstract></article-meta></front><back><ref-list><title>References</title><ref id="cit1"><label>1</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">См. соображения французской исследовательницы Сабин Дюллен, автора книги: Les hommes d'influances. Les ambassadeurs de Staline en Europe 1930-1939. Paris: Payot et Rivages, 2001. Для российских читателей будем ссылаться на перевод этой работы: Дюллен С. Сталин и его дипломаты. Советский союз и Европа 1920-1939 гг. М.: РОССПЭН, 2009. С. 214-217.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">См. соображения французской исследовательницы Сабин Дюллен, автора книги: Les hommes d'influances. Les ambassadeurs de Staline en Europe 1930-1939. Paris: Payot et Rivages, 2001. Для российских читателей будем ссылаться на перевод этой работы: Дюллен С. Сталин и его дипломаты. Советский союз и Европа 1920-1939 гг. М.: РОССПЭН, 2009. С. 214-217.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit2"><label>2</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Кип Д., Литвин А. Эпоха Иосифа Сталина в России. Современная историография. М.: РОССПЭН, 2009. С. 178.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Кип Д., Литвин А. Эпоха Иосифа Сталина в России. Современная историография. М.: РОССПЭН, 2009. С. 178.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit3"><label>3</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Термин «инстанция» часто встречается в советских дипломатических источниках.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Термин «инстанция» часто встречается в советских дипломатических источниках.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit4"><label>4</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">O'Sullivan D. The role of Narkomindel in formulation and implementation of Soviet foreign policy, 1939-1941 // Forum für osteuropäische Ideen- und Zeitgeschichte. 3 (1999). № 1. S. 119. О положении М. М. Литвинова в советской структуре власти косвенно, но при этом выразительно свидетельствует количество его визитов к И. В. Сталину. В 1939 г. диктатор принимал его 15 раз (последний раз 3 мая, в день его отставки с поста народного комиссара иностранных дел). В то же время его преемник, В. М. Молотов, уже как глава дипломатического ведомства был принят Сталиным в мае 16 раз, в июне 2 раза, в июле 23 раза, а в сентябре 1939 года - 28 раз. См.: На приеме у Сталина. Тетради (журналы) записей лиц, принятых И. В. Сталиным (1924-1953 гг.). М.: Новый хронограф, 2008. С. 651, 669.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">O'Sullivan D. The role of Narkomindel in formulation and implementation of Soviet foreign policy, 1939-1941 // Forum für osteuropäische Ideen- und Zeitgeschichte. 3 (1999). № 1. S. 119. О положении М. М. Литвинова в советской структуре власти косвенно, но при этом выразительно свидетельствует количество его визитов к И. В. Сталину. В 1939 г. диктатор принимал его 15 раз (последний раз 3 мая, в день его отставки с поста народного комиссара иностранных дел). В то же время его преемник, В. М. Молотов, уже как глава дипломатического ведомства был принят Сталиным в мае 16 раз, в июне 2 раза, в июле 23 раза, а в сентябре 1939 года - 28 раз. См.: На приеме у Сталина. Тетради (журналы) записей лиц, принятых И. В. Сталиным (1924-1953 гг.). М.: Новый хронограф, 2008. С. 651, 669.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit5"><label>5</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Дюллен С. Сталин и его дипломаты. Советский союз и Европа 1920-1939 гг. C. 199-200.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Дюллен С. Сталин и его дипломаты. Советский союз и Европа 1920-1939 гг. C. 199-200.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit6"><label>6</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Наринский М. М., Васильева Н. Ю. М. М. Литвинов - блестящий дипломат, выдающийся нарком. // Известные дипломаты России. Министры иностранных дел. ХХ век. / Под ред. А. В. Торкунова. М.: Московские учебники, 2007. С. 217-218.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Наринский М. М., Васильева Н. Ю. М. М. Литвинов - блестящий дипломат, выдающийся нарком. // Известные дипломаты России. Министры иностранных дел. ХХ век. / Под ред. А. В. Торкунова. М.: Московские учебники, 2007. С. 217-218.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit7"><label>7</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Wołos M. Dekompozycja obozu rządowegooraz elita sanacyjna po śmierci Józefa Piłsudskiego w oczach dyplomatów sowieckich // Polska bez Marszałka. Dylematy piłsudczyków po 1935 roku / Zbiór studiów pod red. M. Wołosa i K. Kani. Toruń: Wyd-wo Adam Marszłek, 2008. S. 51-61.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Wołos M. Dekompozycja obozu rządowegooraz elita sanacyjna po śmierci Józefa Piłsudskiego w oczach dyplomatów sowieckich // Polska bez Marszałka. Dylematy piłsudczyków po 1935 roku / Zbiór studiów pod red. M. Wołosa i K. Kani. Toruń: Wyd-wo Adam Marszłek, 2008. S. 51-61.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit8"><label>8</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Зубачевский В. А. Политика Советской России на востоке Центральной Европы в 1923 году (по архивным документам) // Вопросы истории. 2005. № 9. С. 40-55.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Зубачевский В. А. Политика Советской России на востоке Центральной Европы в 1923 году (по архивным документам) // Вопросы истории. 2005. № 9. С. 40-55.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit9"><label>9</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Наринский М. М., Васильева Н. Ю. М. М. Литвинов - блестящий дипломат, выдающийся нарком. С. 210-211.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Наринский М. М., Васильева Н. Ю. М. М. Литвинов - блестящий дипломат, выдающийся нарком. С. 210-211.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit10"><label>10</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">См.: Wołos M. Francja-ZSSR. Stosunki polityczne w latach 1924-1932. Toruń: Wyd-wo Adam Marszałek, 2004. S. 488 и далее; Dessberg F. Le triangle impossible. Les relations franco-sovietiques et le facteur polonais dans les questions de securite en Europe (1924-1935). Bruxelles; Bern; Berlin; Frankfurt am Main; New York; Oxford; Wien: Peter Lang, 2009. S. 440. Для данной статьи важность представляют два последних раздела этой работы: Un axe Paris-Moscou sans Varsovie? (julliet 1932-janvier 1934) и Le choix de l'integration sovetique (fevier 1934-mai 1935).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">См.: Wołos M. Francja-ZSSR. Stosunki polityczne w latach 1924-1932. Toruń: Wyd-wo Adam Marszałek, 2004. S. 488 и далее; Dessberg F. Le triangle impossible. Les relations franco-sovietiques et le facteur polonais dans les questions de securite en Europe (1924-1935). Bruxelles; Bern; Berlin; Frankfurt am Main; New York; Oxford; Wien: Peter Lang, 2009. S. 440. Для данной статьи важность представляют два последних раздела этой работы: Un axe Paris-Moscou sans Varsovie? (julliet 1932-janvier 1934) и Le choix de l'integration sovetique (fevier 1934-mai 1935).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit11"><label>11</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Roberts G. The Soviet Union and the origins of the Second World War: Russo-German relations and the road to war, 1933-1941. New York; St. Martin's Press, 1995; Haslam J. Soviet-German relations and the origins of the Second World War: The Jury is Still Out // Journal of Modern History. 1997. № 69. P. 785-797; Кип Д., Литвин А. Эпоха Иосифа Сталина в России. Современная историография. С. 178-179.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Roberts G. The Soviet Union and the origins of the Second World War: Russo-German relations and the road to war, 1933-1941. New York; St. Martin's Press, 1995; Haslam J. Soviet-German relations and the origins of the Second World War: The Jury is Still Out // Journal of Modern History. 1997. № 69. P. 785-797; Кип Д., Литвин А. Эпоха Иосифа Сталина в России. Современная историография. С. 178-179.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit12"><label>12</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Tucker R. Stalin in power: the revolution from above, 1928-1941. New York: Norton, 1990. P. 341 и далее; Raack R. C. Stalin's drive to the West, 1938-1945: The origins of the Cold War. Stanford: Stanford University Press. 1995; Hoffman J. Stalins Vernichtungskrieg 1941-1945: Planung, Ausführung und Dokumentation. München: Herbig, 1999; Кип А., Литвин А. Эпоха Иосифа Сталина в России. Современная историография. С. 179.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Tucker R. Stalin in power: the revolution from above, 1928-1941. New York: Norton, 1990. P. 341 и далее; Raack R. C. Stalin's drive to the West, 1938-1945: The origins of the Cold War. Stanford: Stanford University Press. 1995; Hoffman J. Stalins Vernichtungskrieg 1941-1945: Planung, Ausführung und Dokumentation. München: Herbig, 1999; Кип А., Литвин А. Эпоха Иосифа Сталина в России. Современная историография. С. 179.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit13"><label>13</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Вахрамеев А. В., Кулешов С. Г. Очерки истории советской внешней политики (1917-1991 гг.). М.: Вузовская книга, 2007. С. 63.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Вахрамеев А. В., Кулешов С. Г. Очерки истории советской внешней политики (1917-1991 гг.). М.: Вузовская книга, 2007. С. 63.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit14"><label>14</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Там же. С. 56-57; См. подробнее: Усов В. Н. Советская разведка в Китае в 30-е гг. ХХ века. М.: Товарищество научных изданий КМК, 2007. С. 110-178.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Там же. С. 56-57; См. подробнее: Усов В. Н. Советская разведка в Китае в 30-е гг. ХХ века. М.: Товарищество научных изданий КМК, 2007. С. 110-178.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit15"><label>15</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">В исследовании данной тематики огромное значение имеют публикации безвременно ушедшего Олега Кена. См.: Кен О. Н. Мобилизационное планирование и политические решения. Конец 20-х-середина 30-х гг. СПб.: Изд-во Европейского ун-та, 2002.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">В исследовании данной тематики огромное значение имеют публикации безвременно ушедшего Олега Кена. См.: Кен О. Н. Мобилизационное планирование и политические решения. Конец 20-х-середина 30-х гг. СПб.: Изд-во Европейского ун-та, 2002.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit16"><label>16</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Москва-Рим. Политика и дипломатия Кремля. 1920-1939: Сборник документов / Отв. сост. И. А. Хормач, отв. ред. Г. Н. Севостьянов. М.: Наука, 2002</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Москва-Рим. Политика и дипломатия Кремля. 1920-1939: Сборник документов / Отв. сост. И. А. Хормач, отв. ред. Г. Н. Севостьянов. М.: Наука, 2002</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit17"><label>17</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Захаров В. В. Военные аспекты взаимоотношений СССР и Германии: 1921-июнь 1941 г. М.: ГА ВС, 1992; Кантор Ю. Заклятая дружба. Секретное сотрудничество СССР и Германии в 1920-1930-е годы. Москва; Санкт-Петербург; Нижний Новгород; Воронеж; Ростов-на-Дону; Екатеринбург; Самара; Новосибирск; Киев; Харьков; Минск: Изд-во ПИТЕР, 2009. С. 286-287.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Захаров В. В. Военные аспекты взаимоотношений СССР и Германии: 1921-июнь 1941 г. М.: ГА ВС, 1992; Кантор Ю. Заклятая дружба. Секретное сотрудничество СССР и Германии в 1920-1930-е годы. Москва; Санкт-Петербург; Нижний Новгород; Воронеж; Ростов-на-Дону; Екатеринбург; Самара; Новосибирск; Киев; Харьков; Минск: Изд-во ПИТЕР, 2009. С. 286-287.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit18"><label>18</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Документы внешней политики СССР (далее - ДВП). Т. 16. М.: Политиздат, 1970. С. 792.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Документы внешней политики СССР (далее - ДВП). Т. 16. М.: Политиздат, 1970. С. 792.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit19"><label>19</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Наринский М. М., Васильева Н. Ю. М. М. Литвинов - блестящий дипломат, выдающийся нарком. С. 213-214.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Наринский М. М., Васильева Н. Ю. М. М. Литвинов - блестящий дипломат, выдающийся нарком. С. 213-214.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit20"><label>20</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">См.: Абрамов А. Н. Особая миссия Давида Канделаки // Вопросы истории. 1991. № 4-5. С. 144-156.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">См.: Абрамов А. Н. Особая миссия Давида Канделаки // Вопросы истории. 1991. № 4-5. С. 144-156.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit21"><label>21</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Наринский М. М., Васильева Н. Ю. М. М. Литвинов - блестящий дипломат, выдающийся нарком. С. 213-214.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Наринский М. М., Васильева Н. Ю. М. М. Литвинов - блестящий дипломат, выдающийся нарком. С. 213-214.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit22"><label>22</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Советско-американские отношения. Годы непризнания. 1927-1933 гг. Документы. М.: Международный фонд «Демократия», 2002. С. 702 и далее.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Советско-американские отношения. Годы непризнания. 1927-1933 гг. Документы. М.: Международный фонд «Демократия», 2002. С. 702 и далее.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit23"><label>23</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Подробнее о политике СССР на Дальнем Востоке см.: Wojtowiak J. Stosunki radziecko-japońskie w latach 1931-1941. Poznań: Wyd-wo Poznańskie, 2000; Сафронов В. П. Война на Тихом океане. СССР, США и Япония в условиях мирового конфликта, 1931-1945. М.: БИМПА, 2007.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Подробнее о политике СССР на Дальнем Востоке см.: Wojtowiak J. Stosunki radziecko-japońskie w latach 1931-1941. Poznań: Wyd-wo Poznańskie, 2000; Сафронов В. П. Война на Тихом океане. СССР, США и Япония в условиях мирового конфликта, 1931-1945. М.: БИМПА, 2007.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit24"><label>24</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Ограничимся книгами, опубликованными в последнее время в России и Польше, среди которых особого внимания заслуживают: Чубарьян А. О. Канун трагедии. Сталин и международный кризис: сентябрь 1939-июнь 1941. М.: Наука, 2008; Мельтюхов М. И. Упущенный шанс Сталина. Схватка за Европу 1939-1941 гг. (документы, факты, суждения). М.: Вече, 2008; Дюллен С. Сталин и его дипломаты. Советский союз и Европа 1920-1939 гг. М.: РОССПЭН, 2009; Городецкий Г. Роковой самообман. Сталин и нападение Германии на Советский Союз. М.: РОССПЭН, 2008; СССР, Восточная Европа и Вторая мировая война, 1939-1941 / Отв. ред. и сост. С. З. Случ. М.: Наука, 2007 (здесь имеется солидный обзор литературы); Международный кризис 1939-1941 гг.: от советско-германских переговоров 1939 г. до нападения Германии на СССР: Материалы международной конференции, Москва, 3-4 февраля 2005 г. / Под ред. Н. И. Егоровой. М.: Права человека, 2006; Советско-польские отношения в политических условиях Европы 30-х гг. ХХ столетия: Сборник статей / Отв. ред. Э. Дурачински и А. Н. Сахаров. М.: Наука, 2001 (особенно с. 139-230); из польских работ, вышедших в последние годы особую ценность представляют: Kornat M. Polska 1939 roku wobec paktu Ribbentrop-Mołotow. Problem zbliżenia niemiecko-sowieckiego w polityce zagranicznej II Rzeczypozpolitej. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzymarodowych, 2002; Dębski S. Między Berlinem a Moskwą. Stosunki niemiecko-sowieckie 1939-1941. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 2007.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Ограничимся книгами, опубликованными в последнее время в России и Польше, среди которых особого внимания заслуживают: Чубарьян А. О. Канун трагедии. Сталин и международный кризис: сентябрь 1939-июнь 1941. М.: Наука, 2008; Мельтюхов М. И. Упущенный шанс Сталина. Схватка за Европу 1939-1941 гг. (документы, факты, суждения). М.: Вече, 2008; Дюллен С. Сталин и его дипломаты. Советский союз и Европа 1920-1939 гг. М.: РОССПЭН, 2009; Городецкий Г. Роковой самообман. Сталин и нападение Германии на Советский Союз. М.: РОССПЭН, 2008; СССР, Восточная Европа и Вторая мировая война, 1939-1941 / Отв. ред. и сост. С. З. Случ. М.: Наука, 2007 (здесь имеется солидный обзор литературы); Международный кризис 1939-1941 гг.: от советско-германских переговоров 1939 г. до нападения Германии на СССР: Материалы международной конференции, Москва, 3-4 февраля 2005 г. / Под ред. Н. И. Егоровой. М.: Права человека, 2006; Советско-польские отношения в политических условиях Европы 30-х гг. ХХ столетия: Сборник статей / Отв. ред. Э. Дурачински и А. Н. Сахаров. М.: Наука, 2001 (особенно с. 139-230); из польских работ, вышедших в последние годы особую ценность представляют: Kornat M. Polska 1939 roku wobec paktu Ribbentrop-Mołotow. Problem zbliżenia niemiecko-sowieckiego w polityce zagranicznej II Rzeczypozpolitej. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzymarodowych, 2002; Dębski S. Między Berlinem a Moskwą. Stosunki niemiecko-sowieckie 1939-1941. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 2007.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit25"><label>25</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Цит. по: Наринский М. М., Васильева Н. Ю. М. М. Литвинов - блестящий дипломат, выдающийся нарком. C. 217.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Цит. по: Наринский М. М., Васильева Н. Ю. М. М. Литвинов - блестящий дипломат, выдающийся нарком. C. 217.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit26"><label>26</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">ДВП. T. 21. М.: Политиздат 1977. С. 138.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">ДВП. T. 21. М.: Политиздат 1977. С. 138.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit27"><label>27</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Дюллен С. Сталин и его дипломаты. Советский союз и Европа 1920-1939 гг. C. 236.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Дюллен С. Сталин и его дипломаты. Советский союз и Европа 1920-1939 гг. C. 236.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit28"><label>28</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Случ С. З. Предисловие к кн: СССР, Восточная Европа и Вторая мировая война 1939-1941 гг. Предисловие. С. 11 (прим. 21).</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Случ С. З. Предисловие к кн: СССР, Восточная Европа и Вторая мировая война 1939-1941 гг. Предисловие. С. 11 (прим. 21).</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit29"><label>29</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Цит. по: Materski W. Na widecie. II Pzeczpospolite wobec Sowietów 1918-1943. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN, Oficyjna Wydawnicza RYTM, 2005. S. 504-506; Polska polityka zagraniczna w latach 1926-1932 [winno być: 1926-1939] / Na podstawie tekstów min. Józefa Becka, oprac. А. М. Cienciała. Paryż: Instytut Literacki, 1990. S. 218-220.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Цит. по: Materski W. Na widecie. II Pzeczpospolite wobec Sowietów 1918-1943. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN, Oficyjna Wydawnicza RYTM, 2005. S. 504-506; Polska polityka zagraniczna w latach 1926-1932 [winno być: 1926-1939] / Na podstawie tekstów min. Józefa Becka, oprac. А. М. Cienciała. Paryż: Instytut Literacki, 1990. S. 218-220.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit30"><label>30</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">ДВП. Т. 21. С. 520.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">ДВП. Т. 21. С. 520.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit31"><label>31</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Случ С. З. Предисловие к кн: СССР, Восточная Европа и Вторая мировая война 1939-1941 гг. С. 11-12.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Случ С. З. Предисловие к кн: СССР, Восточная Европа и Вторая мировая война 1939-1941 гг. С. 11-12.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit32"><label>32</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Kornay M. Polska 1939 wobec paktu Ribbentrop-Mołotow. S. 249-260.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Kornay M. Polska 1939 wobec paktu Ribbentrop-Mołotow. S. 249-260.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit33"><label>33</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Polskie dokumenty dyplomatyczne. 1938. / Red. M. Kornat, współpraca P. Długołęcki, M. Konopka-Wichrowska, M. Przyłuska. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 2007. S. 725-730; Polskie dokumenty dyplomatyczne. 1939 styczeń-sierpień. / Red. S. Żerko, współpraca P. Długołęcki. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 2005. S. 13-14, 48-52; см. также: Kornat M. Polityka równowagi 1934-1939. Polska między Wschodem a Zachodem. Kraków: ARCANA, 2007. S. 431-434.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Polskie dokumenty dyplomatyczne. 1938. / Red. M. Kornat, współpraca P. Długołęcki, M. Konopka-Wichrowska, M. Przyłuska. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 2007. S. 725-730; Polskie dokumenty dyplomatyczne. 1939 styczeń-sierpień. / Red. S. Żerko, współpraca P. Długołęcki. Warszawa: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, 2005. S. 13-14, 48-52; см. также: Kornat M. Polityka równowagi 1934-1939. Polska między Wschodem a Zachodem. Kraków: ARCANA, 2007. S. 431-434.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit34"><label>34</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Наринский М. М., Васильева Н. Ю. М. М. Литвинов - блестящий дипломат, выдающийся нарком. С. 220.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Наринский М. М., Васильева Н. Ю. М. М. Литвинов - блестящий дипломат, выдающийся нарком. С. 220.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit35"><label>35</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Случ С. З. Польша в политике Советского Союза. 1938-1939. // Советско-польские отношения в политических условиях Европы 30-х годов ХХ столетия. М.: Наука, С. 172-175.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Случ С. З. Польша в политике Советского Союза. 1938-1939. // Советско-польские отношения в политических условиях Европы 30-х годов ХХ столетия. М.: Наука, С. 172-175.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit36"><label>36</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Dokumenty Polskiej Dyplomacji, 1939 styczen-sierpien. S. 314-324. См. также: Cienciala A. M. Poland in British and French policy in 1939: determination to fight or avoid war? // The Polish Review. 1989. Vol. 34. № 3. P. 199-226; Żerko S. Stosunki polsko-niemieckie 1938-1939. Poznań: Instytut Zachodni, 1998. С. 265-291; Kornat M. Polityka równowagi. S. 434-438.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Dokumenty Polskiej Dyplomacji, 1939 styczen-sierpien. S. 314-324. См. также: Cienciala A. M. Poland in British and French policy in 1939: determination to fight or avoid war? // The Polish Review. 1989. Vol. 34. № 3. P. 199-226; Żerko S. Stosunki polsko-niemieckie 1938-1939. Poznań: Instytut Zachodni, 1998. С. 265-291; Kornat M. Polityka równowagi. S. 434-438.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit37"><label>37</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">ДВП. Т. 22. Кн. 1: 1 января-31 августа 1939 г. М.: Международные отношения, 1992. С. 277-278, 283-284.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">ДВП. Т. 22. Кн. 1: 1 января-31 августа 1939 г. М.: Международные отношения, 1992. С. 277-278, 283-284.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit38"><label>38</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Наринский М. М., Васильева Н. Ю. М. М. Литвинов - блестящий дипломат, выдающийся нарком. С. 221.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Наринский М. М., Васильева Н. Ю. М. М. Литвинов - блестящий дипломат, выдающийся нарком. С. 221.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit39"><label>39</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">На приеме у Сталина. С. 257.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">На приеме у Сталина. С. 257.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit40"><label>40</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Дюллен С. Сталин и его дипломаты. Советский союз и Европа 1920-1939 гг. С. 202-203.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Дюллен С. Сталин и его дипломаты. Советский союз и Европа 1920-1939 гг. С. 202-203.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit41"><label>41</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Там же. C. 250-255.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Там же. C. 250-255.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit42"><label>42</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Konrat М. Polityka rownowagi. S. 438.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Konrat М. Polityka rownowagi. S. 438.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit43"><label>43</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Ulam А. В. Expansion and coexistence. The History of Soviet Foreign Policy 1917-1967. New York: Secker &amp; Warburg, 2007. P. 267; Дюллен С. Сталин и его дипломаты. Советский союз и Европа 1920-1939 гг. C. 246-259.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Ulam А. В. Expansion and coexistence. The History of Soviet Foreign Policy 1917-1967. New York: Secker &amp; Warburg, 2007. P. 267; Дюллен С. Сталин и его дипломаты. Советский союз и Европа 1920-1939 гг. C. 246-259.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit44"><label>44</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Polska polityka zagraniczna. С. 252-257. Ход трехсторонних переговоров в кн: Вахрамеев А. В., Кулешов С. Г. Очерки истории советской внешней политики (1917-1991 гг.). C. 68-72.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Polska polityka zagraniczna. С. 252-257. Ход трехсторонних переговоров в кн: Вахрамеев А. В., Кулешов С. Г. Очерки истории советской внешней политики (1917-1991 гг.). C. 68-72.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit45"><label>45</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">ДВП. Т. 22. Кн. 1. С. 584.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">ДВП. Т. 22. Кн. 1. С. 584.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit46"><label>46</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">См. также: Случ С. З. Сталин и Гитлер. 1933-1941: расчеты и просчеты Кремля // Отечественная история. 2005. № 1. С. 98-119; Печатнов В. О. В. М. Молотов - самый сталинский нарком // Известные дипломаты России. С. 257-260; в польской литературе наиболее полная картина советско-германских переговоров в 1939 г. представлена в кн.: Dębski S. Między Berlinem a Moskwą. Stosunki niemiecko-sowieckie 1939-1941. S….</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">См. также: Случ С. З. Сталин и Гитлер. 1933-1941: расчеты и просчеты Кремля // Отечественная история. 2005. № 1. С. 98-119; Печатнов В. О. В. М. Молотов - самый сталинский нарком // Известные дипломаты России. С. 257-260; в польской литературе наиболее полная картина советско-германских переговоров в 1939 г. представлена в кн.: Dębski S. Między Berlinem a Moskwą. Stosunki niemiecko-sowieckie 1939-1941. S….</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit47"><label>47</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Российский текст договора был впервые опубликован в «Известиях» от 24 августа 1939 г.; российский текст секретного протокола см.: ДВП. Т. 22. Кн. 1. С. 632; польский текст обоих документов см.: Polska polityka zagraniczna. С. 404-405.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Российский текст договора был впервые опубликован в «Известиях» от 24 августа 1939 г.; российский текст секретного протокола см.: ДВП. Т. 22. Кн. 1. С. 632; польский текст обоих документов см.: Polska polityka zagraniczna. С. 404-405.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit48"><label>48</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Slutsch S. 17. September 1939: der Eintritt der Sowjetunion in den Zweiten Weltkrieg: Eine historische und völkerrechtliche Bewertung // Vierteljahresshrift für Zeitgeschichte. 2000. № 48. S. 219-254; см. у этого же автора: Случ С. З. Советско-германские отношения в ходе польской кампании и вопрос вступлении СССР во вторую мировую войну. // Славяноведение. 1999. № 6. С. 32-43; Случ С. З. Советско-германские отношения в сентябре-декабре 1939 года и вопрос о вступлении СССР во Вторую мировую войну. // Отечественная история. 2000. № 5. С. 46-58; № 6. С. 10-27.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Slutsch S. 17. September 1939: der Eintritt der Sowjetunion in den Zweiten Weltkrieg: Eine historische und völkerrechtliche Bewertung // Vierteljahresshrift für Zeitgeschichte. 2000. № 48. S. 219-254; см. у этого же автора: Случ С. З. Советско-германские отношения в ходе польской кампании и вопрос вступлении СССР во вторую мировую войну. // Славяноведение. 1999. № 6. С. 32-43; Случ С. З. Советско-германские отношения в сентябре-декабре 1939 года и вопрос о вступлении СССР во Вторую мировую войну. // Отечественная история. 2000. № 5. С. 46-58; № 6. С. 10-27.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit49"><label>49</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Цит. по: Dokumenty i materiały do historii stosunków polsko-radzieckich. T. 7. Oprac. E. Basiński et altera. Warszawa: Książka i wiedza, 1973. S. 197. Польский перевод ноты см.: Polska polityka zagraniczna. S. 406.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Цит. по: Dokumenty i materiały do historii stosunków polsko-radzieckich. T. 7. Oprac. E. Basiński et altera. Warszawa: Książka i wiedza, 1973. S. 197. Польский перевод ноты см.: Polska polityka zagraniczna. S. 406.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit50"><label>50</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Российский текст договора впервые был опубликован в «Известиях» от 29 сентября 1939 г.; российский текст секретного протокола об изменении границ сфер интересов см.: ДВП. Т. 22. Кн. 2: 1 сентября 1939-31 декабря 1939 г. М.: Международные отношения. 1992. С. 135-136; польский текст договора см.: Polska polityka zagraniczna. С. 407-408.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Российский текст договора впервые был опубликован в «Известиях» от 29 сентября 1939 г.; российский текст секретного протокола об изменении границ сфер интересов см.: ДВП. Т. 22. Кн. 2: 1 сентября 1939-31 декабря 1939 г. М.: Международные отношения. 1992. С. 135-136; польский текст договора см.: Polska polityka zagraniczna. С. 407-408.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit51"><label>51</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">См. также: Bayerlein B. H. «Der Verräter, Stalin, bist Du!»: Vom Ende der linken Solidarität. Komintern und kommunistische Parteien im Zweiten Weltkrieg 1939-1941 / Berlin: Aufbau Verlagsgrupe, 2008. S. 103-129; Макензи К. Коминтерн и мировая революция, 1919-1943. М.: Центрполиграф, 2008. С. 207-211.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">См. также: Bayerlein B. H. «Der Verräter, Stalin, bist Du!»: Vom Ende der linken Solidarität. Komintern und kommunistische Parteien im Zweiten Weltkrieg 1939-1941 / Berlin: Aufbau Verlagsgrupe, 2008. S. 103-129; Макензи К. Коминтерн и мировая революция, 1919-1943. М.: Центрполиграф, 2008. С. 207-211.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit52"><label>52</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">См.: Wojtkowiak J. Stosunki radziecko-japonskie w latach 1931-1941.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">См.: Wojtkowiak J. Stosunki radziecko-japonskie w latach 1931-1941.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit53"><label>53</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Важно упомянуть, что польская дипломатия в межвоенный период безуспешно протестовала против публичного употребления советскими политическими деятелями названий «Западная Украина» и «Западная Белоруссия». См.: Dokumenty Polskiej Dyplomacji. 1931 / Red. M. Wolos. Warszawa: Polski Instytut Spraw Miedzynarodowych, 2008. S. 243-246.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Важно упомянуть, что польская дипломатия в межвоенный период безуспешно протестовала против публичного употребления советскими политическими деятелями названий «Западная Украина» и «Западная Белоруссия». См.: Dokumenty Polskiej Dyplomacji. 1931 / Red. M. Wolos. Warszawa: Polski Instytut Spraw Miedzynarodowych, 2008. S. 243-246.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit54"><label>54</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Широкодар А. Б. Польша. Непримиримое соседство. М.: Вече, 2008. С. 379-401; Яковлева Е. Польша против СССР. 1939-1950. М.: Вече, 2007. С. 8-73; Кремлев С. (Брезкун Т. С.). Россия и Германия: путь к пакту. Коридоры раздора и пакт надежды. Историческое исследование. М.: АСТ; Астрель; ВЗОИ, 2004. С. 461.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Широкодар А. Б. Польша. Непримиримое соседство. М.: Вече, 2008. С. 379-401; Яковлева Е. Польша против СССР. 1939-1950. М.: Вече, 2007. С. 8-73; Кремлев С. (Брезкун Т. С.). Россия и Германия: путь к пакту. Коридоры раздора и пакт надежды. Историческое исследование. М.: АСТ; Астрель; ВЗОИ, 2004. С. 461.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit55"><label>55</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Стоит подчеркнуть, что фундаментальные работы по теме репрессий в Красной армии были подготовлены и опубликованы польскими историками: Wieczorkiewic P. P. Lańcuch śmierci. Czystka w Armii Czerwonej 1937-1939. Warszawa: Rytm, 2001; Wojtkowiak J. Polowania na «dalniewostoczników». Represje wobec korpusu oficerskigo dalniewschodniego zagrupowania radzieckich słl zbrojnych w latach 1936-1939. Poznań: Instytut Historii UAM, 2007.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Стоит подчеркнуть, что фундаментальные работы по теме репрессий в Красной армии были подготовлены и опубликованы польскими историками: Wieczorkiewic P. P. Lańcuch śmierci. Czystka w Armii Czerwonej 1937-1939. Warszawa: Rytm, 2001; Wojtkowiak J. Polowania na «dalniewostoczników». Represje wobec korpusu oficerskigo dalniewschodniego zagrupowania radzieckich słl zbrojnych w latach 1936-1939. Poznań: Instytut Historii UAM, 2007.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit56"><label>56</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">См. подробно: Frontières du communisme. Mythologies et réalités de la division de l'Europe de la Révolution d'octobre au mur de Berlin, sous la direction de S. Cœuré et S. Dullin, Paris: La Découverte, 2007.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">См. подробно: Frontières du communisme. Mythologies et réalités de la division de l'Europe de la Révolution d'octobre au mur de Berlin, sous la direction de S. Cœuré et S. Dullin, Paris: La Découverte, 2007.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit57"><label>57</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">См.: Documents diplomatiques français. 2-ème série. T. 18. Paris: Impr. nationale, 1985. P. 474</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">См.: Documents diplomatiques français. 2-ème série. T. 18. Paris: Impr. nationale, 1985. P. 474</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit58"><label>58</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">См. подробнее: Borejsza J. W. «Śmieszne sto milionów Słowian…». Wokół światopoglądu Adolfa Hitlera, Warszawa: Wyd-wo Neriton; Instytut Historii PAN, 2006.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">См. подробнее: Borejsza J. W. «Śmieszne sto milionów Słowian…». Wokół światopoglądu Adolfa Hitlera, Warszawa: Wyd-wo Neriton; Instytut Historii PAN, 2006.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit59"><label>59</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">См.: Пятницкий В. И. Осип Пятницкий и Коминтерн на весах истории. Минск: Харвест, 2004.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">См.: Пятницкий В. И. Осип Пятницкий и Коминтерн на весах истории. Минск: Харвест, 2004.</mixed-citation></citation-alternatives></ref></ref-list><fn-group><fn fn-type="conflict"><p>The authors declare that there are no conflicts of interest present.</p></fn></fn-group></back></article>
